W czwartek 19 maja 2011 roku, w auli II WSP w Łodzi, odbyła się konferencja „Redukcja przemocy szkolnej - wzmacnianie zróżnicowania".

Celem tej konferencji było zaprezentowanie rezultatów badań przeprowadzonych w ramach projektu „ROBUSD" oraz powstałej jako prezentacja ich efektów publikacji multimedialnej „Bullying i specjalne potrzeby edukacyjne - praktyczne rozwiązania"

Dr Jacek Pyżalski

Jako pierwszy zabrał głos dr Jacek Pyżalski, pomysłodawca i koordynator projektu. Zaprezentował on zebranym jego genezę, główne cele badawcze i metodyczne, a także opisał kolejne etapy jego realizacji. Słuchacze dowiedzieli się, że w okresie minionych dwu lat naukowcy z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi oraz z Centrum Badań Behawioralnych Uniwersytetu w Stavanger w Norwegii, przeprowadzili badania nad problematyką zapobiegania przemocy rówieśniczej w kontekście specjalnych potrzeb edukacyjnych oraz mechanizmów powodujących, że dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych mogą łatwiej, w niektórych sytuacjach, stawać się sprawcami i ofiarami takiej przemocy.

W drugiej części swojego wystąpienia scharakteryzował cykl dziesięciu filmów, pod wspólnym tytułem „Bullying a specjalne potrzeby edukacyjne - praktyczne rozwiązania", powstały pod redakcją Jacka Pyżalskiego i Erlinga Rolanda. Filmy te (4 partnerów norweskich i 6 z udziałem naukowców WSP), zawierają szereg praktycznych rozwiązań nastawionych na przeciwdziałanie i interwencję w przypadku przemocy rówieśniczej.

Wszystkie moduły maja taką samą kompozycję:

·          tekst obejmujący problematykę omawianych zagadnień,

·          film ilustrujący podjęte problemy (prezentacja metod, wywiady z ekspertami, mini-wykłady, rozmowy z praktykami itd.),

·          scenariusze zajęć - pomysły praktycznego zastosowania tekstów i filmów do szkolenia zawodowego nauczycieli i studentów kierunków społecznych,

·          zestaw pytań sprawdzających obejmujących treści przedstawione w module.

Jako drugi zabrał głos dr Piotr Plichta, który zaprezentował wybrane fragmenty badań na temat „Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną jako ofiary i sprawcy agresji rówieśniczej - kontekst edukacyjny". Z jego wypowiedzi można było się dowiedzieć, że jak dotąd, istnieje bardzo mało badań (szczególnie w Polsce), dotyczących wiktymizacji osób niepełnosprawnych - a jeszcze mniej niepełnosprawnych intelektualnie.

Przechodząc do sedna problemu, będącego głównym nurtem badań projektu ROBUSD, dr Plichta przedstawił szereg istotnych konstatacji:

·          Uczniowie z upośledzeniem umysłowym na terenie szkoły ogólnodostępnej podlegają w wyższym stopniu niż rówieśnicy pełnosprawni, różnego rodzaju agresji i przemocy międzyrówieśniczej.

·          Wyróżnia się następujące typy sytuacji dotyczących sprawstwa/bycia ofiarą:

- sprawcą jest osoba sprawna, a ofiarą osoba upośledzona umysłowo,

- zarówno sprawca, jak i ofiara to osoby upośledzone umysłowo,

- sprawcą jest osoba niepełnosprawna intelektualnie, a ofiarą osoba pełnosprawna.

·          Zachowania agresywne zwykle występują razem z innymi trudnymi zachowaniami i z problemami psychicznymi oraz maję tendencję do utrzymywania się w ciągu życia.

·          W populacji niepełnosprawnych intelektualnie działają te same „powody" agresji. Jednak agresja dzieci odrzuconych jest bardziej „rozpaczliwa" (frustracyjna, nasycona nieokreślonymi motywami wrogości i odwetu).

·          U upośledzonych umysłowo agresja w większym stopniu wiąże się z efektem namowy i nacisku kolegów oraz z chęcią zwrócenia na siebie uwagi.

·          Upośledzeni umysłowo częściej też niż pełnosprawni rówieśnicy odczuwają na sobie cudzą agresję - stąd wiele zachowań agresywnych może być wynikiem reakcji obronnych, odwetowych („Ofiary-sprawcy").

·          Problem agresji rówieśniczej dotyczy również jej „nowoczesnych" form (cyberbullying).

Dr Plichta zakończył swój wykład kilkoma wskazówkami dla praktyki pedagogicznej - jak pracować z uczniami niepełnosprawnymi intelektualnie (upośledzonymi umysłowo): uczniami-ofiarami, uczniami-agresorami i uczniami, będącymi raz ofiarą, raz agresorem.

Konferencję zakończyła prezentacja zwiastuna filmowego omówionej wcześniej serii materiałów multimedialnych „Bullying a specjalne potrzeby edukacyjne - praktyczne rozwiązania".

Materiał ten jest dostępny, nieodpłatnie, w wersji online na stronie: robusdproject.wsp.lodz.pl

Włodzisław Kuzitowicz

Foto: Agnieszka Stachowicz

Zachęcamy do wykorzystania publikacji do szkolenia i nauczania osób zajmujących się dziećmi i młodzieżą (pedagogów, psychologów, pracowników socjalnych), a także do samokształcenia:

„Bullying i specjalne potrzeby edukacyjne - praktyczne rozwiązania"

redakcja J. Pyżalski i E. Roland

(2011) Łódź: Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Łodzi